İlk meditasyon: Descartes neyi askıya alır?

Descartes'ın Meditasyonlar'ı, bir oturuşta yutulan bir manifesto gibi okunursa dağılır. Metin, günlere bölünmüş bir deneme gibi kurulur. İlk gün, dünyayı çöpe atmaz. Hangi dayanağın, kesin bir temel aranıyorsa şimdilik kenara konabileceğini sorar. Sonraki günün meşhur cümlesine atlamak, bu kenara koymayı görünmez kılar. Bu rehber, ilk meditasyonu o atlama olmadan okumak içindir.

Neden bir gün yeter?

Descartes, okurun metni bir haber gibi geçmesini istemez. Her meditasyon, bir gün boyunca taşınsın ister. İstek bir tiyatro olabilir. Tiyatro olsa bile, işe yarar. İşe yaraması, ilk sayfada duyuların yanılmasını, rüyayı ve aldatıcıyı aynı nefeste yutup ikinci meditasyondaki düşünüyorum cümlesine koşmamaktır. Koşan okur, sonucu ezberler. Ezber, çarpıcı cümlenin bağın yerine geçmesidir.

Sitedeki kuşku yazısı, yöntemin mizaç olmadığını anlatır. O not bu rehberin kapısıdır. Kapıdan girince ilk günün kendi işi görünür. İş, ayakta kalan cümleyi ilan etmek değil, hangi dayanağın henüz dayanamadığını sırayla söylemektir.

Üç kat, üç acele

Birinci kat, duyuların ara sıra yanılmasıdır. Uzaktaki kule, suyun içindeki değnek, küçük bir yanılsama. Descartes, bu yanılmanın her duyumu çöpe atmak için yetmediğini de görür. Yakındaki ateş ve bu kâğıt, daha inatçı durur. İnattan hemen rüyaya geçer. İkinci kat, rüya ile uyanıklığın içeriden her zaman ayırt edilemeyebileceğidir. Bu, hayatın rüya olduğunu kanıtlamaz. Kanıtladığı şey daha mütevazıdır. Duyumun verdiği sahne, kesinliğin en alt katı olmayabilir.

Üçüncü kat, daha serttir. Çok güçlü bir aldatıcı, en sade doğruları bile bulandırıyor olabilir. Descartes bu varlığı bir inanç maddesi diye sunmaz. Sunulan şey bir varsayımdır. Varsayım, hiçbir dayanak bırakmama denemesidir. Deneme, ilk günün sonunda bir boşluk bırakır. Boşluk, kitabın tamamı değildir. Tamamı sanılırsa, sonraki günlerin yeniden kurma çabası hiç okunmaz.

Ne okunmamalı?

İlk meditasyon, her sabah hiçbir şeye inanmama emri değildir. Emir sanılırsa yöntem, bir mizaca döner. Dönen mizaç, ilişkiyi ve işi yorar. Metin ise belirli bir temel arayışının ilk adımıdır. Adım, pratik hayatı o gün iptal etmez. Descartes, kapıyı açmaya devam edeceğimizi bilir. Bildiği halde, bilgi iddiasının hangi katta durduğunu ayrıca sorar.

Beyin kavanozu, bu üçüncü katın modern bir dekorudur. O sahne kelimenin değdiği şeyi de tartışır. İlk meditasyon o anlam itirazını henüz kurmaz. Kurmadığı için, kavanozu ilk güne yapıştırmak anakronizmdir. Anakronizm, metni güncellemek gibi görünür. Görünüşün altında, günün kendi sırası kaybolur.

Platon'un mağarası da bir uyanma sahnesidir. O alegori eğitimin dönüşünü anlatır. Descartes'ın ilk günü bir siyasi uyanış değildir. Bir sınav masasıdır. İkisini aynı karanlık oda sanmak, analojinin kaçırdığı farktır. Fark şudur: biri dışarı çıkmayı, diğeri dayanağı kenara koymayı anlatır.

Nasıl bir tempo?

İlk adım, günü atlamamaktır. Düşünüyorum cümlesi ikinci meditasyondadır. Onu ilk sayfanın sonucu sanmayın. İkinci adım, üç katı ayırmaktır. Ara sıra yanılan duyum, rüya ihtimali ve çok güçlü aldatıcı aynı şüphe değildir. Üçüncü adım, yöntemi mizaç sanmamaktır. Metin bittikten sonra her habere ya rüyadaysam diye başlamak, ilk günü uygulamış olmak değil, onu bir alışkanlığa bozmaktır.

Kısa bir kenar notu da yeter. Bu paragrafta hangi dayanak kenara konuyor? Kenara konan şey yanlış ilan mı ediliyor, yoksa şimdilik bina kurmamak mı isteniyor? İkinci cevap, Descartes'a daha yakındır. Yakın cevap, metnin sesini bir inkâr bağırtısına çevirmez.

Sık sorulan sorular

İlk meditasyon dünyanın yok olduğunu mu söyler? Hayır. Kesin bir temel aranıyorsa, yanılabilir dayanakların şimdilik üzerine bina kurulamayacağını söyler. Kenara almak, yanlış ilan etmek değildir.

Düşünüyorum cümlesi ilk günde mi kurulur? Hayır. O cümle sonraki meditasyondadır. İlk gün, ayakta kalanı ilan etmekten çok, neyin henüz dayanamadığını sırayla askıya alır. Atlama, bu sırayı siler.

Bu yöntemi her sabah uygulamalı mıyım? Metin bunu öğütlemez. Belirli bir temel arayışının ilk günüdür. Her söze aynı kuşkuyu giydirmek, yöntemi bir mizaca çevirir. Mizaç, metnin istediği tempo değildir.