Aktif dinlemek neden bu kadar zor gelir?

Karşınızdaki kişi daha cümlesini bitirmeden, sizde cevap hazırdır. Hazır cevap, ilgi gibi durur. Çoğu zaman ilgidir de. Yine de dinlemek, cevabı erken getirmek değildir. Aktif dinlemek, duyulan şeyi kendi hikâyenize çevirmeden bir tur daha tutmaktır. Tutmak zor gelir. Zorluğu, kabalık değil, zihnin boşluğu sevmemesidir.

Neden cevap öne geçer?

Boşluk, bir sorun gibi hissedilir. Sorun hissedilince zihin onu kapatmak ister. Kapatmanın en hızlı yolu, bir öğüt, bir teşhis ya da kendi başınızdan bir örnektir. Üçü de konuşmayı sizde toplar. Toplanan konuşma, karşı tarafın cümlesini yarıda keser. Kesilen cümle, asıl derdin yarısı olabilir. Yarım kalan dert, sizin çözümünüzle örtülür. Örtü, yardım sandığınız şeydir.

Soru sormak da aynı kaymaya uğrar. İçinde cevap taşıyan soru merak diye giyinir. Dinlemede de giyinen şey, ben zaten anladım cümlesidir. Cümle, karşı tarafı bir sonraki ayrıntıdan mahrum bırakır. Mahrumiyet, nezaketle yapılır. Nezaket, kesmenin adını değiştirir.

Kendi örneğiniz neden erken gelir?

Bende de olmuştu, yakınlık kurmak ister. Kurulan yakınlık, bazen gerçekten bir köprüdür. Köprü, ilk turda kurulursa karşı tarafın sahnesi sizin sahnenize taşınır. Taşınan sahnede o, sizin hikâyenizin dinleyicisi olur. Dinleyici olmak istememişti. Anlatmak istemişti. İstem ile köprü arasındaki fark, bir turdur. Tur, örneğinizi yasaklamaz. Onu ikinciye bırakır.

Ayna nöron anlatısı, başkasının halini otomatik paylaştığımızı söylerdi. O abartı dinlemeyi bir hücreye bırakır. Bırakılan yerde, kendi heyecanınız onun acısının yerine geçebilir. Geçen heyecan, ben de hissediyorum der. Dediği şey, senin cümlen bende bitti olabilir. Bitmeyen cümleyi tutmak, otomatik bir kıpırtıdan daha yavaş bir iştir.

Üç küçük tur

Birinci tur, cevap hazırlamayı ertelemektir. Karşı taraf sustuğunda ilk cümleniz bir çözüm olmasın. Duyduğunuzu kısa bir cümleyle geri verin. Şunu mu diyorsun: iş değil, işin içindeki yalnızlık ağır geliyor. Geri verme, papağanlık değildir. Hangi parçayı tuttuğunuzu görünür kılar. Görünür parça yanlışsa, karşı taraf düzeltir. Düzeltme, sizin zekânızı küçültmez. Sahneyi doğru odaya koyar.

İkinci tur, kendi örneğinizi ayırmaktır. Örnek gelecekse, önce onun sahnesi bitmiş olmalıdır. Bitmeden gelen örnek, onaylama yanlılığının ilişki halidir. Benzer olanı kolay bulur, farklı olanı dışarıda bırakır. Dışarıda kalan fark, genellikle anlatılmak istenen şeydir.

Üçüncü tur, eksik kalanı sormaktır. Anladım demek, atlanan bir kapıyı kapatabilir. Neyi henüz duymadığımı sorabilir miyim, daha dürüst bir cümledir. Dürüst cümle, tanım kavgasını da yavaşlatır. Aynı kelime iki iş görüyorsa, dinlemeden kurulan çözüm yanlış işe gider.

Ne zaman çözüm gelir?

Her anlatı bir çözüm istemez. İstemeyen anlatıya verilen öğüt, ikinci bir yük olur. Yük, sen de şunu yap biçiminde gelir. Biçim, dinlemenin bittiğini haber verir. Çözüm, karşı taraf açıkça bir adım istediğinde daha az zarar verir. İstemeden gelen adım, sizin rahatsızlığınızı kapatmak için de verilmiş olabilir. Kapatılan rahatsızlık, onun değil, sizindir.

Akış hali, kendini seyretmeden bir işe girmeyi anlatır. O hafiflik dinlemede her zaman iyi değildir. Dinlemek, bazen kendini bir süre daha tutmayı ister. Tutmak, cevap hazırlayan sesi kenarda bekletmektir. Bekletilen ses, kaybolmak zorunda değildir. Sırası gelince konuşur. Sırası gelmeden konuşursa, dinleme bir bekleme olmaktan çıkar.

Sık sorulan sorular

Geri vermek yapmacık değil midir? Papağan gibi her kelimeyi tekrar etmek yapmacık olabilir. Hangi parçayı tuttuğunuzu bir cümleyle söylemek ise bir yoklamadır. Yoklama yanlışsa düzeltilir. Düzeltilen yer, tam da duymadığınız yerdir.

Kendi örneğimi hiç anlatmamalı mıyım? Hayır. İlk tur onun sahnesiyse, örnek ikinci tura kalabilir. Erken gelen örnek, yakınlık isterken anlatıcıyı dinleyici yapar. Sıra, köprüyü yıkmaz. Köprüyü onun cümlesinin önüne koymaz.

Her konuşmada çözüm vermemeli miyim? Karşı taraf bir adım istemeden verilen öğüt, çoğu zaman sizin rahatsızlığınızı kapatır. Çözüm, istenince daha az yük bindirir. İstenmeden gelen çözüm, dinlemenin bittiğini haber verir.