Empati ile sempati neden karışır?

Birinin üzüldüğünü görmek ile onun üzüntüsünü kendi içinizde taşımak aynı iş değildir. Günlük dil ikisini de empati diye çağırır. Çağrı, iki hareketi birbirine yapıştırır. Biri ayırt etmektir. Öteki yaklaşmaktır. Ayırt etmeden yaklaşan kişi, karşı tarafın acısını kendi heyecanına çevirir. Çevrilen heyecan, yardım gibi durur. Çoğu zaman sahneyi size toplar.

İki kelime

Empati, burada karşı tarafın halini onun tarafından fark etmeye çalışmaktır. Fark etmek, aynı şeyi hissetmeyi garanti etmez. Garanti etmemesi bir kusur değildir. Kusur sanılırsa, anlamamanın tek yolu soğukluk olur. Soğukluk ile mesafe karışır. Mesafe, bazen tam da onun halini sizin halinizden ayıran yerdir.

Sempati, o hale doğru bir yakınlık duymaktır. Acırız, yanına gideriz, teselli etmek isteriz. Yakınlık değerli olabilir. Değer, empatinin yerine geçtiğinde bir karışıklık doğar. Karışıklık şudur. Onun üzüntüsü, sizin üzülmenizle aynı şey sayılır. Sayılan özdeşlik, onun cümlesini sizin gözyaşınızda bitirir.

Ayna nöron anlatısı bu özdeşliği bir hücreye bağlamak ister. O bağ bir hareketin izlenmesini bütün duygunun açıklaması yapar. Yapılan açıklama, sempatinin sıcaklığını bilimsel bir zorunluluk gibi sunar. Sunulan zorunluluk, ayırt etmeyi bir eksiklik sayar. Eksik sayılan ayırt etme, aslında karşı tarafı sizin heyecanınızdan koruyan iştir.

Neden karışır?

Karışmanın bir nedeni, sıcaklığın ahlaki görünmesidir. Üzülen kişiye üzülmeyen, kayıtsız sayılır. Sayılan kayıtsızlık, her mesafeyi bir kusur yapar. Kusur korkusu, kişiyi hemen teselliye, öğüte ya da kendi örneğine iter. İtilen yerde dinleme kısalır. Kısalan dinleme, aktif dinlemenin ertelediği cevabı geri getirir. Getirilen cevap, ben de oradaydım der. Diyen kişi, sahneyi paylaştığını sanır. Paylaştığı şey, çoğu zaman kendi hatırasıdır.

İkinci neden, acının bulaşıcı hissetmesidir. His, gerçekten ağır olabilir. Ağır his, karşı tarafın acısını sizin düzenlemeniz gereken bir yangın yapar. Yangın, sizin rahatsızlığınızı da büyütür. Büyüyen rahatsızlık, onu susturmak için bir çözüm arar. Aranan çözüm, onun değil, sizin yangınınız içindir.

Ne bozulur?

Karışınca üç şey bozulur. Birincisi, teşhis erken gelir. Sen aslında şuna üzülüyorsun. Cümle, merak diye giyinir. Giyinen merak, onun kelimelerini sizin kelimenize çevirir. İkincisi, teselli bir kapatma olur. Ağlama, bak her şey düzelecek. Kapatma, acının sürmesine izin vermez. İzin vermeyen yerde kişi, üzüntüsünü bir yük olarak geri çeker. Üçüncüsü, siz tükenirsiniz. Her acıyı kendi içinizde taşımak, ne cömertlik ne de sürdürülebilir bir yakınlıktır. Taşıyamadığınız yerde ya uzaklaşırsınız ya da kızarsınız. İkisi de, baştaki sıcaklığın faturasıdır.

Niyet burada da temiz olabilir. Yardım etmek istemişsinizdir. Temiz niyet karşı tarafta kalan küçülmeyi silmez. Silinmeyen küçülme şudur. Benim halim, senin sahnen oldu. Sahne, kötü niyet olmadan da kurulur.

Daha yavaş bir yakınlık

Ayırt etmek, uzak durmak değildir. Şunu duyuyorum: iş değil, işin içindeki yalnızlık ağır. Cümle, sempatiyi yasaklamaz. Onu, onun hali sizinkiyle özdeş sayılmadan kurar. Kurulan cümle yanlışsa düzeltilir. Düzeltilen yer, tam da sizin doldurduğunuz boşluktur.

Boşluğu doldurmadan durmak, iç sesin hemen bir öğüt üretmesine izin vermemektir. Üretilen öğüt, sempatinin acele halidir. Acele, sıcak görünebilir. Sıcaklık, onun cümlesi bitmeden gelirse bir örtüdür. Örtünün altındaki kişi, anlaşıldığını değil, yönetildiğini hissedebilir.

Sık sorulan sorular

Empati, aynı şeyi hissetmek midir? Bu yazıda hayır. Empati, karşı tarafın halini onun tarafından ayırt etmeye çalışmaktır. Aynı gözyaşı, sempatinin sıcaklığı olabilir. Sıcaklık değerli olsa da, onun acısını sizin acınızla özdeş saymak sahneyi size toplar.

Soğuk durmak daha mı doğrudur? Mesafe, kayıtsızlık değildir. Ayırt etmek, teselliyi yasaklamaz. Yasaklanan şey, tesellinin onun cümlesinden önce gelip yangını sizin rahatınız için kapatmasıdır.

Kendi örneğimi anlatırsam sempati mi olur? Erken gelen örnek, yakınlık isterken anlatıcıyı dinleyici yapar. Örnek ikinci tura kalırsa köprü kurabilir. İlk turda gelirse, onun hali sizin hatıranızın içinde biter.