Minnettarlık abartılınca ne bozulur?

Elinde olanı görmek, şikâyetin tek ses olmasını yavaşlatabilir. Yavaşlama değerlidir. Değer, minnettarlığı bir ödev ilan edince bozulur. İlan, üzgün kişiyi nankör, yorgun kişiyi kör, sıkıntıyı ise bir karakter kusuru sayar. Sayılan kusur, duyguyu bir vitrine çevirir. Vitrinde duran teşekkür, olanı görmekten çok, görünmeyi ister.

Görmek ile zorlamak

Görmek, sıkıntının yanında duran bir şeyi de fark etmektir. Birinin araması, sıcak bir oda, biten küçük bir iş. Fark, sıkıntıyı inkâr etmez. İnkâr etmediği için iki cümle birden durabilir. Bu ağır ve şu da vardı. Zorlamak ise ikinci cümleyi birincinin üstüne kapatır. Kapatma, şükret, daha kötüsü var, elindekinin farkında değilsin diye gelir. Gelen cümle, sıkıntıyı bir ahlaksızlık yapar.

Nostalji de geçmişi olduğundan sıcak gösterir. O sıcaklık eksikleri eleyerek kurulur. Zorla istenen minnettarlık, bugünü de aynı elekle okutmaya kalkar. Elek, acıyı bir nankörlük sayar. Sayılan nankörlük, kişinin halini değil, sizin rahatsızlığınızı kapatır. Kapatılan yerde teşekkür bir nezaket değil, bir suskunluk olur.

Vitrin

Minnettarlık görünür olunca ikinci bir soru doğar. Teşekkür, alan için mi, yoksa bakanlar için mi kuruluyor? Bağışta da aynı soru vardı. Görünürlük erdemi itibardan ayırmayı zorlaştırır. Zorlaşan yerde kişi, duyguyu hissetmeden sergiler. Sergilenen duygu, ilişkiyi bir sahneye çevirir. Sahnede eksik bir teşekkür, bir hakaret gibi okunabilir. Okuma, minnettarlığı serbest bir dikkat olmaktan çıkarıp bir borç tahsiline çevirir.

Borç tahsili, özellikle yakında ağırlaşır. Sana bu kadar şey yaptım, bir teşekkür bile yok. Cümle, yapılanı hatırlatabilir. Hatırlatma, her an bir fiş gibi sunulursa karşı tarafın teşekkürü bir ödeme olur. Ödeme, duyguyu küçültür. Küçülen duygu, bir sonraki seferde daha da zor söylenir. Zor söylenen yerde veren, nankörlük görür. Gören kişi, kendi vitrinine bakıyordur.

Sade yaşam ile karışmasın

Epikür, sade yaşamı bir öğüt olarak kurar. O öğüt arzuyu şişirmeden yetmeyi konuşur. Yetmek, sıkıntıyı yasaklamak değildir. Yasak sanılırsa, sade yaşam bir gülümseme zorunluluğuna döner. Dönüşen zorunluluk, azla yetinmeyi bir ahlak polisi yapar. Polis, yorgunu azarlamakta hızlıdır. Hız, Epikür'ün sakinliğinden çok, bizim sabırsızlığımızdır.

Stoacı çerçeve de kontrol edilen ile edilmeyeni ayırır. Ayrım, her sıkıntıyı bir bakış hatası saymak için kullanılabilir. Kullanım, metnin istediğinden daha serttir. Sert kullanımda minnettarlık, kontrol edemediğin acıyı da şükre çevir diye bağırır. Bağırış, dikkati büyütmez. Dikkati bir suçlamaya çevirir.

Ne bozulur?

Üç şey bozulur. Birincisi, sıkıntı konuşulamaz olur. Konuşulamayan sıkıntı, ya saklanır ya da patlar. İkincisi, teşekkür anlamını kaybeder. Her an istenen teşekkür, gerçekten tutulan bir iyiliği de sıradanlaştırır. Üçüncüsü, ilişki bir muhasebeye döner. Muhasebede kim daha çok verdi, kim daha az teşekkür etti diye sayılır. Sayılan ilişki, niyet ile etkinin durduğu masadan daha dar bir masadır. Dar masada iki defter de kapanır. Açık kalan yalnızca fiştir.

Daha yavaş bir hali vardır. Olanı, sıkıntıyı silmeden adlandırmak. Teşekkürü, karşı tarafın borcu değil, sizin dikkatiniz olarak kurmak. Kurulan dikkat, vitrine çıkmak zorunda değildir. Çıkmayan dikkat, yine de ilişkinin içinde durabilir. Duran şey, bir kampanya cümlesi değildir. Bir anlık dürüst bakıştır.

Sık sorulan sorular

Minnettarlık işe yaramaz mı? Yaramaz demek, görmenin kendisini siler. İşe yarayan hali, olanı sıkıntının yanında fark etmektir. Bozulan hali, sıkıntıyı bir nankörlük sayıp teşekkürü ödev ilan etmektir.

Teşekkür istemek yanlış mıdır? Bir iyiliğin görünmediğini söylemek başka, her an bir fiş uzatmak başkadır. Fiş, teşekkürü ödemeye çevirir. Ödeme, bir sonraki duyguyu daha da zor söyletir.

Üzgünken şükretmek gerekir mi? Gerekmez. İki cümle birden durabilir: bu ağır ve şu da vardı. İkinci cümleyi birincinin üstüne kapatmak, teselli değil, suskunluk ister. İstenen suskunluk, minnettarlığın değil, sabırsızlığın işidir.