Erteleme neden olur? Tembellik değil, duygu yönetimi sorunu
Erteleme çoğu zaman tembellikten değil, işin uyandırdığı hoşnutsuz duygudan kaçıştan doğar. Nedenleri ve küçük adımlarla başlamanın yolları burada.
Bir işi ertelemek, çoğu insanın sık yaşadığı bir durum. Günlük dilde buna "tembellik" deriz; ama psikoloji araştırmaları bu açıklamanın çoğu zaman yetersiz olduğunu gösteriyor. Erteleme, kişinin ne yapması gerektiğini bilmesine rağmen bunu geciktirmesidir ve genellikle bu gecikme, işin uyandırdığı rahatsız edici bir duygudan kaçışla ilgilidir. Bu yazı genel bilgi niteliğindedir ve klinik bir değerlendirme yerine geçmez.
Neden erteleriz?
Bir görev bize sıkıcı, korkutucu, belirsiz ya da yeterli olamama hissi veriyorsa, zihin kısa vadeli rahatlama için o görevden uzaklaşmayı seçebilir. Telefona bakmak ya da başka bir işi halletmek anında rahatlama sağlar; ama görev hâlâ bekliyordur. Bu durum, kısa vadede iyi hissettirip uzun vadede kaygıyı artıran bir döngü yaratır. Erteleme bu yüzden bir zaman yönetimi sorunundan çok, bir duygu yönetimi sorunu olarak da okunabilir.
Erteleme türleri
Her erteleme aynı nedenden doğmaz:
- Mükemmeliyetçilik: "İyi yapamayacaksam hiç başlamayayım."
- Başarısızlık korkusu: Bir şeyi denemek, yetersiz kalma ihtimalini değerlendirmeyi gerektirir.
- Belirsizlik: "Nereden başlayacağımı bilmiyorum."
- Sıkıcılık: Görev anlamlı ya da ilgi çekici hissettirmiyor.
- Aşırı yük: Çok fazla şey aynı anda beklediği için hiçbirine başlanamıyor.
Nedeni tanımak, çözümün yönünü de değiştirir.
Küçük adımlarla başlamak
- Görevi küçültün. "Raporu yazıcacağım" yerine "ilk paragrafı beş dakikada yazacağım" gibi çok küçük bir adım belirleyin. Başlamak çoğu zaman en zor kısımdır.
- Duyguyu adlandırın. "Şu an bu iş beni kaygılandırıyor" demek, duyguyu azaltabilir ve davranışı seçmek için biraz alan açar. Kaygı ile korku arasındaki farkı anlatan yazımız bu konuda yardımcı olabilir.
- Zaman sınırı koyun. "Yirmi dakika çalışacağım, sonra mola" yaklaşımı zihne bir son gösterir.
- Çevreyi düzenleyin. Dikkat dağıtıcıları (telefon bildirimleri gibi) uzakta tutun. Alışkanlık döngüsü fikri, çevre düzenlemenin neden işe yaradığını gösterir.
- Kendinize nazik davranın. Ertelemiş olmanızı suçlamak, çoğu zaman utanç ve kaygıyı artırır; bu da bir sonraki ertelemeyi kolaylaştırabilir. Hatayı bir bilgi olarak görmek daha yapıcıdır.
"Tembellik" etiketinin sorunu
Ertelemeyi karakter kusuru olarak görmek, kişinin kendine dair olumsuz inançlarını pekiştirebilir. "Ben böyüm" düşüncesi de değişime kapalı bir tavra yol açar. Oysa erteleme çoğu zaman bir beceri eksikliğinden çok, geçici bir çaba ve duygu düzenleme zorluğudur. Bu bakış açısı, değişime kapı aralar.
Ne zaman destek alınmalı?
Erteleme sürekli ve ciddi sorunlar yaratıyorsa (iş ya da okul hayatını büyük ölçüde etkiliyorsa), yoğun kaygı, depresif belirtiler ya da dikkat sorunlarıyla birlikte görülüyorsa, bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmek yararlı olabilir. Bu tür belirtiler yalnızca irade ya da disiplin meselesi değildir.
Sık sorulan sorular
Erteleme ile dinlenme aynı şey mi? Hayır. Dinlenme bilinçli bir seçimdir ve genellikle ardından kendinizi canlanmış hissedersiniz; erteleme ise genellikle suçluluk ya da kaygıyla birlikte gelir.
Son dakika çalışmak bazıları için iyi mi? Bazı kişiler son dakika baskısıyla daha iyi odaklanır; ancak bu çoğu zaman yüksek stres ve hata riskiyle gelir.
Pomodoro gibi yöntemler işe yarar mı? Birçok kişi için yararlı olabilir; zamanı kısa bölümlere ayırmak başlamayı kolaylaştırır. Herkes için aynı şekilde çalışmaz, bu yüzden deneyip kendinize uygun olanı seçin.